نظریه کسب از دیدگاه اشاعره و ماتریدیه
چکیده:
نظريه کسب اشعري به طور خلاصه اين است که افعال بشر، هم به خداوند متعال منسوب است و هم به بشر، با اين تفاوت که خدا خالق افعال بشر و بشر«کاسب آن است. به عنوان مثال وقتي کسي سخن ميگويد، خداوند خالق صوت است و گوينده سخن، کاسب آن ميباشد، چنان که در قرآن هم آمده است:«لَهَا مَا کَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اکْتَسَبَتْ» اين نظریه، ديدگاه گروه بزرگي از مسلمانان اهل سنت است.
انسان امروزی در پی مشخص نمودن تعیین حدود اختیارات ، مسئولیت ها و تکالیف بشراست در حالی که دغدغه پدید آورندگان و پرورندگان نظریه کسب نه یافتن حد مسئولیت فردی بلکه اثبات حضور خداوند در لحظه لحظه و جای جای هستی بوده است که باتوجه به دیدگاه ها و تاویل هرکدام از فرق اسلامی و اندیشمندان مبارز وقت،اینک ما وارثان اندیشه های ناب و متفاوتی هستیم.
اخـتـلافات فـكرى و نظرى در جوامع یک پدیده نوین نبوده و نخواهد بود و تا آنجا كه اصول اعتقادی خدشه دار نگردد و غرض و مرضی در کار نباشد نه تنها ضرری نخواهد داشت بلکه مفيد فایده بوده و به پویایی ، پالایش مذاهب و پيشرفت آنان کمک شایانی خواهد نمود.
کلید واژگان: کسب، خلق، فعل، اعتقاد و توحید.
مقدمه:
اخـتـلاف مـسـلمـين در مسائل كلامى و فقهى به اندازه این نیست كه پايه وحـدت و بـيـنـش اعـتـقـادى و روش عـلمـى مسلمین را مـتزلزل كند، زیرا مشتركات اعتقادى وعملى آنها بقدری زياد است که نمى تواند موجبات اختلاف اساسى فی مابین فرق اسلامی گردد.معاندان هم بر این موضوع اشراف داشته و بر آن هستند که از دریچه سیاست با طرح مسائل بی اساس و بی ارزش ما بین فرق کلامی اختلاف بیندازد که تا حدودی به نتایج مورد نظر دست یافته که این موضوع در آینده نگرانی های را به همراه خواهد داشت.
براي درک بهتر اين نظريه ابتدا بايد مراتب توحيد را یادآور شويم تا محل بحث آشکار شود.
الف« توحيد ذاتي: توحيد در ذات يعني خدا يکي است و متعدد نيست؛
ب« توحيد صفاتي: در ميان مذاهب اسلامي تنها اماميه معتقد است که صفات خدا از نظر مفهوم متعدد است اما در مقام تحقق، يکي است»؛ زيرا اماميه صفت را عين ذات ميداند«بدين معنا که مفهوم علم، غير از مفهوم قدرت است، اما آنچه مصداق علم است مصداق قدرت هم هست و چنان نيست که قسمتي از ذات خدا را علم و قسمتي ديگر را قدرت تشکيل دهد، بلکه خدا سراسر علم و قدرت است.
ج« توحيد در خالقيت: توحيد در خالقيت يعني آفرينشگري، منحصر در خداوند متعال است. اين عقيده هم دليل شرعي و هم عقلي دارد و مورد قبول اماميه و اشاعره ميباشد اما در تبيين آن اختلاف نظر وجود دارد.
د« توحيد در ربوبيّت: يعني اداره هستي بعد از آفريدن، تنها در دست خداست چنانکه اشاره شد اماميه با اشاعره در تفسير توحيد در خالقيت، اختلاف نظر دارند.
فیروزالدین ثاقب فرزند حاجی میرمحمد فقیری متولد 1364، ازکشور افغانستان،ماستر رشته فقه و قانون.