یکی از عوامل مهم قساوت قلب، غفلت است[1]. حضرت علی (رض) می فرماید: «مَن غَلَبَت عَلَیهِ الغَفلَةُ ماتَ قَلبُهُ»[2]؛کسی که غفلت به او چیره شود قلبش می میرد. غفلت دارای مفهوم وسیع و گسترده­ای است که هر گونه بی خبری از شرایط زمانی و مکانی و واقعیت های فعلی و آینده و گذشته و حتی صفات واعمال خود و پیام ها و آیات حق و همچنین هشدارهایی که حوادثدتلخ و شیرین زندگی به انسان می دهند شامل می شود. بی خبری از این واقعیت ها و نداشتن موضع گییری صحیح در برابر آن ها، خطر بزرگی برای  سعادت انسان محسوب می گردد و خطر که لحظه ممکن است، دامن انسان گرفته و او را به کام نیستی فرو برد خطری که می تواند زحمات سالیان دراز عمر انسان را در یک لحظه برباد دهد. شاید بارها شنیده باشید که فلان شخص بازحمت بسیار، اموال و سرمایه های عظیمی به دست آورده بود، بر اثر یک لحظه غفلت آتش سوزی عظیمی به وجود امد. تمام آن ها را تبدیل به خاگستر ساخت، انسان نیز در میسر سعادت چنین است. ممکن است یک لحظه در دام غفلت افتادن،تام سرمایه عظیم معنوی او را  از بین ببرد. قرآن مجید در آیات متعددی مسئله غفلت را مورد اشاره قرار می دهد و اهل عذاب و خسران را اهل غفلت معرفی می کند از آنجا که می فرماید:«وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آَذَانٌ لَا يَسْمَعُونَ بِهَا أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ»؛[3](به يقين، گروه بسيارى از جن و انس را براى دوزخ آفريديم؛آنها دلها ( عقلها )يى دارند كه با آن (انديشه نمى‏كنند، و) نمى‏فهمند؛ و چشمانى كه با آن نمى‏بينند؛ و گوشهايى كه با آن نمى‏شنوند؛ آنها همچون چهارپايانند؛ بلكه گمراهتر! اينان همان غافلانند (چرا كه با داشتن همه‏گونه امكانات هدايت، باز هم گمراهند). در این آیه عامل اصلی بدبختی این گروه از دوزخی ها غفلت دانسته شده است. غفلتی که از ترک درست اندیشیدن و با چشم باز و گوش شنوا با مسائل بر خورد نکردن حاصل می شود و این کار انسان را به مر حله­ی حتی فروتر از حد چهار پایان می کشاند. زیرا اگر چهار پایان غافلند، استعداد غفلت زدایی از خود را ندارند و لی انسان با اختیار داشتن منبع آگاهی در اثر غفلت خود را به ورطه­ی هلاکت و پرتگاه سقوط و بد بختی می اندازد. در آیه دیگر خداوند(ج) می فرماید: «وَاصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُم بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ وَلَا تَعْدُ عَيْنَاكَ عَنْهُمْ تُرِيدُ زِينَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَن ذِكْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ وَكَانَ أَمْرُهُ فُرُطًا»؛[4] (با كسانى باش كه پروردگار خود را صبح و عصر مى‏خوانند، و تنها رضاى او را مى‏طلبند! و هرگز بخاطر زيورهاى دنيا، چشمان خود را از آنها برمگير! و از كسانى كه قلبشان را از ياد خود غافل ساختيم اطاعت مكن! همانها كه از هواى نفس پيروى كردند، و كارهايشان افراطى است). در این آیه خداوند متعال اوصاف کسانی را شایستگی همنشینی با پیامب (ص) در ایمان و عبادت و ذکر پرودگار را در صبح و شام دارند. برمی شمارند و از اطاعت و همنشینی با کسانی که دل هایشان از ذکر خدا غافل بوده و از هوای نفس پیروی می نمایند و کار شان به افراط گراییده است، نهی می نماید. دقت در تعبیرات این آیه، رابطة هوا پرستی و افراط در آن، با غفلت به خوبی معلوم می گردد که غافلان از خدا، هوا پرستند و در راه افراط کام می بردارند و این امر که خدا دل های آن ها را غافل کرده، ناشی از اعمال خود این افراد است که نتیجة طبیعی آن مجازات الهی، یعنی از یاد خدا است.

[1] . غفلت: آنکه در امری اهمال غفلت کند، ناآگاه، بی خبر، فراموش کار. فرهنگ عمید: ص 924.

[2] . عررالحکم، رقم 8330.

[3] . اعراف/179.

[4] . کهف/ 28.